روزه و حج ، و احكام و واجبات ديگر ، كه هر يك براى خود اثرى مستقل دارند ، بخلاف نعمت كه به بيانى كه ان شاء اللَّه در تفسير همين آيه خواهد آمد ، امرى است بسيط . * ( « وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ » ) * عاكفون جمع اسم فاعل از مصدر عكوف است ، و عكوف و اعتكاف به معناى ملازمت در مكان است ( مىگويند فلانى در خانه خود عكوف كرده ، يعنى هيچ بيرون نمىآيد و يا فلانى در مسجد اعتكاف كرده ، يعنى مسجد را رها نمىكند ، و بيرون نمىآيد ) . و اعتكاف عبادت مخصوصى است كه يكى از احكامش اين است كه بايد معتكف از مسجد بيرون نيايد ، مگر براى عذرى موجه ، يكى ديگر اين است كه بايد در ايام اعتكاف روزه بگيرد ، و چون جاى اين توهم بود كه به حكم آيه قبلى معتكف مىتواند در شب با زنان در آميزد ، براى دفع اين توهم فرمود : * ( « وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ » ) * ، در حالى كه در مساجد اعتكاف كرده‌ايد شبها با زنان نياميزيد ، و اينكه گفتيم مىتوانيد درآميزيد مربوط به ايام روزه غير اعتكاف بود . * ( « تِلْكَ حُدُودُ اللَّه فَلا تَقْرَبُوها » ) * كلمه ( حد ) در اصل به معناى منع است ، و معناى منع در همه موارد استعمال و مشتقات اين كلمه ديده مىشود ، مثلا در حد السيف ( تيزى شمشير ) و حد الفجور ( شكنجه اى كه حاكم شرع در برابر هر گناهى به گنه كار مىدهد ) و حد الدار ( حدود خانه ) و حديد ( آهن ) و مشتقات ديگر . و نهى از نزديك شدن به حدود خدا كنايه است از اينكه مردم نبايد آنها را مرتكب شوند ، و به آن حدود تجاوز نمايند ، و معناى آيه اين است كه نزديك اين گناهان كه همان اكل و شرب و جماع باشد مشويد ، و يا اين است كه از اين احكام و حرمتهاى الهيه كه برايتان بيان فرمود يعنى احكام روزه تجاوز نكنيد ، و نگذاريد روزه شما به وسيله تجاوز از حدود خدا و ترك تقوا ضايع گردد . بحث روايتى در تفسير قمى از امام صادق ع روايت آورده كه فرمود : يعنى خوردن و آميختن با زنان در شبهاى ماه رمضان بعد از خواب حرام بود ، حتى اگر كسى بعد از نماز شام هنوز افطار نكرده خوابش مىبرد و آن گاه بيدار مىشد ، ديگر نمىتوانست چيزى بخورد ، و اما عمل زناشويى شب و روز حرام بود ، در اين ميان مردى از اصحاب رسول خدا ص كه نامش خوات بن جبير انصارى و برادر عبد اللَّه بن جبير بود ، همان كه رسول خدا ص او را با